Renteverhoging in de VS: het einde van een 7-jarig nulrentebeleid in zicht

Janet Yellen renteverhoging VS FED

Na de financiële crisis in 2008 heeft de FED – de Amerikaanse centrale bank – gedurende 7 jaar een quasi nulrentebeleid gevoerd. De aantrekkende Amerikaanse economie doet de kans op een renteverhoging dagelijks toenemen. Maar liefst 80% van de ondervraagde economen denkt dat er in 2015 nog een opwaartse aanpassing komt. De volgende thema’s komen uitvoerig aan bod:

  • Welke mechanismen worden in werking gezet door een renteverhoging?
  • Hoe werken deze in op de aandelenmarkt?
  • Wat gebeurt er met de dollar?
  • Bestaat er een verband met de grondstofprijzen?

Het nut van een rentehoging of -verlaging

Een overheid heeft in het algemeen twee middelen ter beschikking om schokken in de economie op te vangen: fiscaal beleid en monetair beleid. Het eerste omvat het aanpassen van overheidsuitgaven en belastingen. Wanneer een land in een recessie terecht komt (twee kwartalen van negatieve groei), kan de overheid de economie proberen aan te zwengelen door de overheidsuitgaven te doen toenemen. Op deze manier probeert de staat de totale vraag in de economie op peil te houden wanneer de privésector dit niet meer kan. De overheid kan infrastructuurwerken bestellen of de koopkracht (en dus vraag naar consumptie) ondersteunen met uitkeringen of belastingverlagingen. Velen noemen deze aanpak Keynesiaans naar de befaamde econoom. We houden het kort. Onze focus ligt namelijk op het tweede luik: het monetaire beleid.

De centrale bank – zogezegd een onafhankelijk orgaan- staat in voor het monetair beleid van een land. De officiële taak is prijsstabiliteit en het beschermen van de munt. De meeste centrale banken mikken op een inflatie van net geen 2% per jaar en handelen naar deze doelstelling. Ze doen dit door de geldhoeveelheid in de economie te beïnvloeden. Onrechtstreeks gebeurt dit door het zetten van een rentevoet. Wanneer financiële instellingen aan een lage rente geld kunnen ontlenen bij de centrale bank, vergroot de geldhoeveelheid. Bij een erg grote toename van de geldhoeveelheid springt de inflatie normaal gezien omhoog. Er is immers meer geld voor evenveel goederen. In een recessie kiest de centrale bank er vaak voor om in te grijpen. Historisch is er namelijk een trade-off te zien tussen inflatie en werkloosheid. Wanneer ze een soepeler monetair beleid nastreeft (de interestvoet verlaagt), zullen de bedrijven normaal gezien gestimuleerd worden om te investeren. Het is namelijk goedkoper om geld te lenen. Intussen zet het de consumenten aan om niet al hun centen op te potten: wat brengt een spaarboekje nog op? Zowel investeringen als consumptie worden dus ondersteund, in de hoop om de aggregate demand (totale vraag) aan te zwengelen.

Fed interestvoeten

In de VS is al jarenlang een soepel monetair beleid aan de gang. Dit gebeurt trouwens zowat overal ter wereld (China, Europa met QE,…). Als deze techniek aanslaat, zou de economie zich moeten beginnen herstellen. Een sterke economie staat zo dicht mogelijk bij de natuurlijke werkloosheidgraad. Als de economie aantrekt en de werkloosheid daalt, zullen de werknemers steeds hogere lonen beginnen te eisen. Hierop zullen de werkgevers reageren met hogere prijzen, waarop de werknemers terug hogere lonen willen om hun koopkracht te behouden. Dit is de typische inflatiespiraal. Zo’n inflatiespiraal kan snel uit de hand lopen. Inflatie wordt namelijk mede bepaald door inflatieverwachtingen. Dit is ook de reden waarom centrale bankiers letten op letterlijk elk woord dat ze uitspreken. Overigens heeft inflatie nog allerlei andere verdoken kosten. Wat u moet onthouden is het volgende: inflatie dicht tegen de, maar net geen, 2% is ideaal.

Een normale economie heeft geen interestvoeten van 0,25 procent. Eens inflatie terug aantrekt, en de werkloosheid afneemt, zullen de rentevoeten verhoogd worden opdat de geldhoeveelheid terug afneemt. Janet Yellen – voorzitster van de FED, de centrale bank in Amerika – wacht op sterkere loongroei om de interestvoet licht op trekken. Een renteverhoging is een heel delicaat werkje dat door de markt goed in de gaten wordt gehouden.

Gevolgen voor de aandelenmarkt

De interestvoet is belangrijk voor de aandelenmarkt. Bij een hogere interestvoet zullen bedrijven meer moeten betalen voor leningen. Ook consumenten zullen hogere afbetalingen hebben op leningen, waardoor er minder overblijft om te consumeren. Bovendien kunnen ze beslissen om hun geld op te potten aan gunstige tarieven op spaarboekjes. Deze twee zaken hebben uiteraard een negatief effect op de winstgevendheid van bedrijven, en dus op aandelen. Bovendien zal een verhoging van de rente ook de rente op obligaties doen toenemen (omdat aandelen minder aantrekkelijk worden). Wanneer iemand een obligatie aanhoudt, en de rente neemt toe, neemt de waarde van deze obligatie af. Als de rente verhoogd wordt, neemt de kans op een verdere verhoging relatief af en worden obligaties aantrekkelijker. Investeerders kunnen er dus voor kiezen om hun geld in obligaties te stoppen in plaats van in aandelen. Om het kort te stellen: een renteverhoging is vaak negatief voor aandelen. Dit hoeft echter niet altijd zo te zijn. Een verhoging van de rente zal pas gebeuren bij positief economisch nieuws (meer economische groei, lagere werkloosheid, duidelijke loonsverhogingen). Investeerders kunnen een renteverhoging ook zien als een terugkeer naar een normale situatie. Dan werkt deze verhoging als het ware geruststellend, het is een teken dat de economie terug draait zoals voorheen.

Invloed op de dollar

Restrictief monetair beleid (een renteverhoging) zal de munt van dat land laten appreciëren. De nakende renteverhoging is waarschijnlijk de reden waarom de dollar nu al een tijdje aan het appreciëren is ten opzichte van de euro. Zeker omdat men weet dat er in de Eurozone nog een lange tijd een soepeler monetair beleid zal zijn, namelijk dankzij quantitative easing. Dankzij een renteverhoging zal het rendement op Amerikaans staatspapier verhogen. Hierdoor zullen er meer partijen deze willen opkopen, en hun munt de facto omzetten naar de dollar. Dit is één van de mechanismen waardoor de dollar sterker zal worden ten opzichte van andere munten. De mate waarin de markt de nakende renteverhoging reeds ingecalculeerd heeft in de appreciatie van dollar, is natuurlijk niet bekend. Dat zullen we pas zien op de dag dat de renteverhoging er komt.
EURO/USD wisselkoers

Grondstoffen: inverse relatie met de dollar

Grondstoffen doen het dit jaar niet goed. De Bloomberg Commodity Index (22 soorten) staat op een dertien jarig dieptepunt. De relatie tussen een renteverhoging en grondstofprijzen is interessant. Aan de ene kant zorgen de lage grondstofprijzen (denk aan olie) ervoor dat veel bedrijven zonder prijsverhogingen dezelfde winsten kunnen maken. Transportkosten, energiekosten, inputkosten,.. zijn lager dankzij deze goedkope grondstoffen. Inflatieverwachtingen en de inflatie zelf, zullen dus minder snel toenemen. Lagere grondstofprijzen zouden de renteverhoging dus moeten uitstellen. Tegelijkertijd heeft de dollar ook een invloed op deze grondstofprijzen. De dollar heeft een inverse relatie met een grondstofprijzen. Dit komt voornamelijk door het feit dat de dollar dé handelsmunt van de wereld is. Neemt de waarde van de dollar toe, dan heb je minder dollars nodig om dezelfde hoeveelheid grondstoffen te kopen. De nominale dollarprijzen voor internationaal verhandelbare grondstoffen nemen dan af.

Neem het voorbeeld van olie: stel zuiver hypothetisch dat de prijs per vat op korte tijd sterk toeneemt van Brent $50 naar $80. Bedrijven zullen minder winst maken door hogere kosten (energie, transport,..), consumenten zullen minder koopkracht overhouden om de productie te absorberen. De toegenomen inflatieverwachtingen zullen de FED dwingen om sneller de rente verhogen, met de nodige negatieve gevolgen (zoals voorheen gesteld). Een renteverhoging geïnduceerd door stijgende grondstofprijzen, zou dus een dubbel negatief effect kunnen hebben op de winstgevendheid van bedrijven.

Wanneer komt er een renteverhoging in de VS?

Looking further ahead, I think that many of the fundamental factors underlying U.S. economic activity are solid and should lead to some pickup in the pace of economic growth in the coming years. In particular, I anticipate that employment will continue to expand and the unemployment rate will decline further.” – Janet Yellen (FED-Chair), July 10th.

Sinds 2007/2008 heeft de FED de rente drastisch verlaagd. Het inflatiegevaar was dan ook beperkt op dat moment. Prijzen kunnen pas stijgen wanneer de bevolking de koopkracht heeft deze prijzen te ondersteunen. In moeilijke economische tijden kiezen bedrijven vaak voor een prijzenoorlog en loonmatiging. Vandaag de dag beginnen de inflatieverwachtingen, en dus de inflatie zelf, echter aan te trekken. De FED kijkt voornamelijk naar werkloosheid en loongroei om een beslissing te nemen. FED-hoofd Yellen klinkt steeds meer positief over beide variabelen. Er worden regelmatig opiniepeilingen gedaan bij economisten om de timing van de rentestijging in te schatten. Op dit moment tonen de meeste surveys dat 50% denkt dat er in september een renteverhoging van de FED komt. Ongeveer 80 procent denk dat er voor het einde van het jaar nog een renteverhoging komt.

Wat denkt u zelf? Laat gerust een reactie achter onder dit artikel of word lid van onze gemeenschap op Beursig!

Bron survey: FED survey CNBC

*Wie interesse heeft in de materie kan voor verdere vragen terecht op het forum. De stof wordt simpel voorgesteld voor een goed begrip.